درختان، یکی از ساکنان خاموش اما حیاتی شهر هستند؛ موجوداتی که نه رأی میدهند، نه اعتراض میکنند، اما نقش آنها در کیفیت زندگی شهری انکارناپذیر است. در ساری، شهری که هویت آن با سبزی، باران و طبیعت گره خورده، درختان فقط عناصر تزئینی نیستند؛ آنها بخشی از حافظه جمعی و زیست روزمره شهر به شمار میآیند. با این حال، نشانههای فرسایش و بیتوجهی به درختان ساری روزبهروز آشکارتر میشود.
نخست باید به نقش درختان در سلامت جسم و روان شهروندان توجه کرد. حضور درختان در خیابانها، پارکها و محلهها، دمای هوا را متعادل میکند، آلودگی صوتی و هوا را کاهش میدهد و فضاهای شهری را قابلتحملتر میسازد. در ساری، که رطوبت بالا و گرمای تابستان میتواند فشار مضاعفی بر شهروندان وارد کند، درختان نقش یک زیرساخت طبیعی را دارند؛ زیرساختی که جایگزینی برای آن وجود ندارد.
با این حال، توسعه شهری در سالهای اخیر اغلب بدون در نظر گرفتن این نقش انجام شده است. قطع درختان برای تعریض خیابانها، ساختوسازهای فشرده و پروژههای عمرانی کوتاهمدت، باعث شده تعادل سبز شهر بههم بخورد. مسئله فقط از بین رفتن چند درخت نیست؛ بلکه از دست رفتن یک شبکه طبیعی است که بهتدریج شهر را زنده نگه میداشت.
لایه مهمتر، بعد هویتی درختان ساری است. بسیاری از خیابانها و محلههای قدیمی شهر با درختانشان شناخته میشدند. این درختان شاهد تغییر نسلها، خاطرات جمعی و زندگی روزمره مردم بودهاند. حذف آنها به معنای پاک شدن تدریجی نشانههای هویتی شهر است؛ نشانههایی که بدون آنها ساری به شهری بیچهره و مشابه بسیاری از شهرهای دیگر تبدیل میشود.
از منظر مدیریت شهری نیز درختان اغلب در اولویتهای پایین قرار میگیرند. نگهداری اصولی، هرس علمی، آبیاری درست و انتخاب گونههای سازگار با اقلیم ساری، نیازمند برنامهریزی بلندمدت است. اما نگاه پروژهمحور و مقطعی، باعث شده مراقبت از درختان بیشتر واکنشی باشد تا پیشگیرانه. در نتیجه، بسیاری از درختان یا بیمار میشوند یا در سکوت از بین میروند.
نقش شهروندان را هم نمیتوان نادیده گرفت. فرهنگ مراقبت از درختان در ساری هنوز به یک رفتار عمومی نهادینه تبدیل نشده است. آسیبهای ناخواسته، پارک خودرو در کنار ریشهها، شکستن شاخهها یا بیتفاوتی نسبت به قطع درختان، همگی نشان میدهد رابطه شهروند با درخت هنوز رابطهای مسئولانه نیست. درختان زمانی حفظ میشوند که شهروندان آنها را بخشی از زندگی خود بدانند، نه اموالی بیصاحب.
درختان فقط مسئله محیطزیستی نیستند؛ آنها به عدالت شهری نیز مربوط میشوند. محلههایی که از فضای سبز محروماند، معمولاً با مشکلات بیشتری در سلامت، کیفیت زندگی و تعامل اجتماعی روبهرو هستند. در ساری، توزیع نابرابر فضای سبز باعث شده برخی محلهها نفس بکشند و برخی دیگر تنها تحمل کنند. این شکاف، در بلندمدت به نابرابریهای اجتماعی عمیقتر منجر میشود.
اگر امروز مراقبت از درختان ساری جدی گرفته نشود، هزینه آن در آینده بسیار سنگینتر خواهد بود. افزایش دمای شهری، کاهش کیفیت هوا، فرسایش هویت شهری و افت سلامت روان شهروندان، تنها بخشی از پیامدهاست. درختان رشد میکنند، اما از بین رفتن آنها سریع و جبرانناپذیر است.
ساری هنوز فرصت دارد. بازنگری در سیاستهای شهری، آموزش شهروندی، مشارکت محلهای و نگاه بلندمدت به طبیعت شهری میتواند رابطه شهر با درختانش را ترمیم کند. درختان، زبان ندارند، اما وضعیت آنها چیزهای زیادی درباره حال و آینده شهر میگوید. شهری که از درختانش مراقبت میکند، در واقع از خودش مراقبت میکند.