ساری بدون میدانهای گفتوگو؛ شهر بیصدا چگونه شکل میگیرد؟
شهر، تنها مجموعهای از خیابان، ساختمان و پارک نیست. شهر، پیش از هر چیز، فضایی برای گفتوگو و تبادل فکر است. میدان، کافه، پارک کوچک، حتی پیادهروهای پررفتوآمد، همه نقش میدانهای گفتوگو را دارند؛ مکانهایی که شهروندان در آن دیده، شنیده و شناخته میشوند. اما ساری، شهری که از تاریخ خود میدانهای عمومی و محلههای فعال داشته، امروز با کاهش این فضاها مواجه است و سوال اینجاست: شهری که میدان گفتوگو ندارد، چگونه شکل میگیرد؟
نبود میدان گفتوگو به معنای خاموش شدن صداهای شهروندان است. وقتی فضایی برای اظهار نظر، نقد و حتی شنیده شدن دغدغههای روزمره نباشد، تعامل اجتماعی کمرنگ میشود. ساکنان دیگر نه فرصت تبادل تجربه دارند و نه امکان شکل دادن به تصمیمهای محلی. در نتیجه، تصمیمگیریها از بالا اعمال میشود و مردم به حاشیه رانده میشوند، بیآنکه حضور واقعی در شهر خود داشته باشند.
در ساری، این فقدان را میتوان در چند لایه دید. بخش اول به طراحی شهری بازمیگردد. خیابانها و فضاهای عمومی بیشتر برای عبور خودرو طراحی شدهاند تا حضور انسان. پیادهروها کوچک، ناامن و کماستفادهاند. پارکها و میدانهای موجود یا کاربردی محدود دارند و یا تبدیل به محل تبلیغات و نمایشهای مقطعی شدهاند، نه فضایی برای تبادل واقعی ایده و گفتوگو.
لایه دوم، فرهنگی است. شهروندان ساری به دلیل کمبود فرصتهای منظم و پایدار برای گفتوگو، کمتر به مشارکت فعال عادت کردهاند. وقتی هیچگاه شنیده نشوی، به مرور سکوت پیشه میکنی. این سکوت، شهری بیصدا میسازد؛ شهری که در ظاهر زنده است اما در باطن ظرفیت گفتگو و همکاری جمعی را از دست داده است.
نقش رسانههای محلی در این میان حیاتی است، اما کافی نیست. رسانهها میتوانند فضاهای مجازی گفتوگو ایجاد کنند، اما تجربه شهری متفاوت از تجربه آنلاین است. میدان واقعی، جایی است که مردم با بدن و حضور خود، یکدیگر را میبینند و میفهمند. در ساری، نبود چنین میدانهایی باعث شده شهر بیشتر به یک بستر سکوت و عبور تبدیل شود تا مکانی برای تعامل و زندگی جمعی.
سکوت شهری تأثیرات روانی دارد. حس انزوا، بیتفاوتی نسبت به مسائل شهری و کاهش تعلق اجتماعی، همه نتیجه نبود میدان گفتوگو است. وقتی مردم صدای خود را نمیشنوند، تعلق و سرمایه اجتماعی کاهش مییابد. این موضوع در ساری مشهود است؛ شهری که فضاهای گفتوگو در آن محدود شدهاند، گاه حس جدایی و بیقراری در میان شهروندان پررنگ است.
راهحل، ترکیبی از طراحی شهری و فرهنگسازی است. ایجاد فضاهای عمومی امن، دیدنی و جذاب، برنامههای جمعی و فرصتهای مشارکت محلی میتواند سکوت را بشکند. مدیریت شهری و شهروندان، هر دو نقش دارند؛ مدیریت باید زیرساخت و بستر ایجاد کند و شهروندان باید با حضور فعال، فضاهای گفتوگو را زنده نگه دارند.
ساری بدون میدان گفتوگو، شهری بیصداست؛ اما هنوز فرصت دارد. حتی کوچههای کوچک، پارکهای محلهای و میدانهای قدیمی میتوانند دوباره زنده شوند، اگر شهر و مردم بخواهند صدای خود را بشنوند و شنیده شوند. گفتوگو، روح شهر است؛ شهری که سکوتش بلند باشد، زندگیاش ناقص است.
