شب یلدا، که در زبان محلی مازندران بهعنوان «چِلِهشو» هم شناخته میشود، یکی از کهنترین جشنهای ایرانی است که در ساری و سراسر ایران با شور و جمع خانوادگی برگزار میشود. این جشن باستانی در آخرین شب پاییز و طولانیترین شب سال اتفاق میافتد و نمادی است از پیروزی امید بر سختی و دوستی بر انزوا. جشن شب یلدا، برخلاف بسیاری آیینهای فصلی، نه فقط یک مراسم رسمی که یک تجربه زنده اجتماعی است — شبی که خانوادهها از صبح تدارک میبینند و تا پاسی از شب دور هم میمانند.
در ساری هم مثل دیگر نقاط ایران، این شب با جمعشدن اعضای خانواده در خانه بزرگترها شروع میشود. سفرهای چیده میشود که نمادهای رنگین خاص خودش را دارد؛ انار و هندوانه بهعنوان میوههای سنتی که نماد زندگی، باروری و فروغ نور هستند، آجیل و میوههای خشک برقرارکننده برکت و صمیمیت، و دیگر خوراکیهای محلی که هر خانواده بسته به ذائقه و سنت خود فراهم میکند.
بزرگترها در این جمعها نقش ویژهای دارند. قصههای کهن و حکایات محلی روایت میشود، برخی خانوادهها شاهنامهخوانی را هم در برنامه میگنجانند و با صدای بلند حماسههای ایرانی را مرور میکنند. بخش دیگر آیین، فالگیری از دیوان حافظ است؛ وقتی یکی از اعضای خانواده چشمبسته صفحهای از اشعار حافظ را باز میکند و شعر منتخب را بهعنوان نشانهای از آرزوهای سال آینده میخواند و دربارهاش گفتگو میشود.
شب یلدا در ساری فقط دورهمی خانوادگی نیست؛ لحظهای برای تقویت پیوندهای اجتماعی است. بزرگان خانواده فرصتی پیدا میکنند تا ارزشهای فرهنگی، داستانهای بومی، و آدابورسوم را به نسلهای جوان منتقل کنند. کودکان با شنیدن قصهها، بازیهای ساده و حتی کمک در چیدمان سفره، یاد میگیرند که این جشن بیش از یک شب نشینی ساده است: نشانهای از هویت، تعلق و همبستگی اجتماعی.
در سالهای اخیر، در ساری و دیگر شهرهای استان مازندران، آیینهای یلدا با شکلهای مدرنتر هم همراه شدهاند؛ از نمایشگاههای صنایع دستی و بازارهای محلی به مناسبت یلدا گرفته تا رویدادهای فرهنگی شهری که هنر، موسیقی و خوراکیهای سنتی را در فضای عمومی به نمایش میگذارند. برای مثال در ساری نمایشگاه صنایع دستی و سوغات منطقه بهصورت گسترده در بوستان ملل برگزار شده است که تکثر فرهنگ بومی را در درون جشن یلدا برجستهتر میکند.
شب چله در ساری همچنان زنده است چون بیش از یک مراسم خاص است؛ شب تمدن ما، شب تاریخگرایی و شب کشاندن خانوادهها کنار هم برای گفتوگو، خنده، و پشتیبانی از هم. این جشن نه فقط یک سنت که یک آینه از هویت جمعی ساری و فرهنگ مازندرانی است؛ شبی که گرما را در دل طولانیترین تاریکی سال جشن میگیرد و امید فردا را نوید میدهد.